22
Wed, Nov

ጽሑፋት/ርእይቶ
Typography

ብተስፋይ ክፍለ(ደላይ ፍትሒ)

በጋጣሚ ሎሚ መበል 70 ዓመት ናይ ጃፓን  ደሴት ሂሮሺማ ብኣመሪካ ኣብ መጨረሽታ ካልእይ ውግእ ዓለም ንመጀመሪያ ብኣቶሚክ ነታጒ(Bomb) ዝተጠቕዓትሉ ዝኽሪ ኔሩ። 

ኣብቲ እዋን’ቲ ጃፓን ብኹሉ ተኸቢባ ኣብ ኢዳ እትህበሉ ኩነታት እንከላ እዩ ቦምብ ኣዝኒበሙላ፣ ንምንታይ ግን ዋላ ንመራሕቲ መንግስቲ ኣመሪካ’ውን ብሩህ ኣይነበረን ይብሃል።

ዝዀነ ኰይኑ ኣብ ዓለምና ካብ ዘመናት ጀሚሩ ኣብ መንጎ ደቂ-ሰባት ብዝተፈላለየ መልክዕ ዝግለጽ ጎንጽታት ኲናት ይካየድ ምንባሩ ታሪኽ ይሕብረና’ዩ። ውግእ ውጽኢት ናይ ደቂ ሰባት ምርጫ’ዩ። በብዓይነቱ ምርጻማት ውግኣት ኣብ ከም መስፍናዊ ወራራት ፡ ዘውዳዊ ግዝኣታዊ ፡ ምስፍሕፋሓት ፡ ስነሓሳባዊ ፍልልያት ዝፈጠሮ ግርጭታት  ዓሌታዊ ልዕልነት ንምርግግጽ ዝተኻየደ ኲናት ወዘተ… ዓለምና ሪኢዎን ተሞኪርሉን እዩ። ክልተ ዓበይቲ ዉግእ ዓለማት ተባሂሎም ዝጽውዑ የሕሊፍና።

ውግእ ውጺኢቱ ብዘይካ ናይ ደቂ ሰባትን ካልኦት ፍጡራትን ጥፋኣት መቕዘፍቲ ምፍንቓል ከምኡውን ነገራውን ባህሪያውን ጥረ ሃብቲ ዕንወትን ዝህቦ ወይ ዝወልዶ ምንም ረብሓ የብሉን። ኣብ መንጎ ደቂ ሰባትውን ዓሚቕ ጽልእን ቅርሕንትን ዘይምትእምማንን የስዕብ ። ግን ድማ መዕለቢ ክግበረሉ ዘለዎ ኣገዳሲ ጉዳይ’ዩ፣ ምኽንያቱ  ኣህዛብ በብዘለውዎ መኣዝን መምስ ከባቢኦም እቲ መስርሕ ሂዎቶም ደው ስለ ዘይብል ተሳኒዮም ክነብሩ ክግደዱ’ዮም ።

ኣብ ናይ ሂሮሺማ ጉዳይ ክምለስ ኣመሪካውያን ኣብ ልዕሊ ነባሮ’ዚ ደሴት ናይ ጃፓን ብዙሕ ህዝቢ ኣጥፊኦም ጥራይ ዘይኮነስ በቲ ናይቲ ነታጒ ወይ ቦምብ ጽርጋወ( Radiation) ጽልዋ ብዙሓት ሞይቶም ብዙሓት ድማ ኣብ ሂወቶም ዝተፈላለየ ናይ ኣእምሮን ኣካላትን ስንክልና ሕማም ኣስዒብሎም።

ኰይኑ ግን እቲ ነገር ከም ሕማቕ ታሪኽ እናተዘከረ እቲ ኣብ መንጎ ክልቲኡ ዝነበረ ቂም ቅርሕንቲ ጠፊኡ ሕጂ ክልተ ሃገራት ጃፓን ኣመሪካ ሕድሕድ ተኸባቢሮም ተኣሳሲሮም ንጐደና ምዕባሌ ክምርሹ ንዕዘብ።

ካልኦት ከምኦም ዝኣመሰሉ ግርጭታት ዉጋኣት’ውን ተራእዮም እዮም ፣ ጀርመን ጥልያን ምስ ኤውሮጳ ዘለዎም ዝምድናን ሓድነትን ፣ ኣብ ደቡብ ኣፍሪካ ኣብ ልዕሊ ጸልምቲ ደቂ ሃገር ዝተኻየደ ሕሱም ግፍዒ ዽሕሪ ነዊሕን መሪርን ቃልሲ ተዓዊቱ፣ ጅግና ኔልሶን ማንዴላ ኣብ ታሪኽ ዓለም ብሓፈሻ ኣብ ኣፍሪቃና ድማ ብፍላይ ዘሐብንን ክብረት ዝህብን ተባዕ ስጉምቲ ብምውሳድ ዕርቂ መሪጹ ወጻዕን ተወጻዕን እቕረ ተባሃሂሉ(Reconciliation) ሓቢሩ ሃገሩ ዝሃንጸሉ መድረኽ ፈጢሩ። እቲ ኩሉ ኣብ ልዕሊኡ ዝወረደ ማእሰርትን ግፍዕን ንዘላቒ ሰላም ክብል ገዲፍዎ። ብዙሕ ኣብነታት ኣሎ።

ንሕና ኤርትራውያን እውን ግዳይ ናይ ወራርን ግዝኣትን ናይ ዝተፈላለዩ ሓይልታት ብምዃን ንነዊሕ እውናት ብዂናት ዉግኣት ማሲናን ጠፊእናን ኢና። ሰውራ ብዙሕ ሰብ በሊዑልና፤ ኣብ ሕድሕድና ተናቚትና ክንደይ ሰብኣውን ንዋታውን ክሳራታት ወሪዱና። ዳግማይ ኣብ ኲናት ምስ ኢትዮጵያ ኣእትዮም ጉጅለ ህ.ግ.ደ.ፍ ናብ ዝኸፍኤ ጥፍኣት ኣምሪሖምና።

ሎሚ ንዝዀነ ፈሊጡ ክሕብልን ኣእምሮኡ ክደፍንን ዝመረጸ እንተዘይኰይኑ ህዝብን ሃገርን ንጥፍኣት ተምርሕ ምህላዋ ከም ጸሓይ ቀትሪ ብሩህ እዩ። ዓለምውን ዘሰንብድ ዘሎ ተርእዮ’ዩ። እኩብ ድምር ናይ’ዚ ኩሉ ብርሰት ሞት ቅዝፈት ናይ ዜጋታትና ካብ እዋን ቃልሲ ጀሚሩ ዝተበገሰሉ ኣረሜናዊ ጉጅለ ህ.ግ.ደ.ፍን  ብዙሓት ተሓባበርቱን  ጌናውን ዝተሓባበሩ ዘለዉን ዜጋታትን እዩ። እቲ ዘገርም ግን ናይዚ ኩሉ ጥፋኣት ጠንቂ እናፈለጥና ክነስና ኣብ ሕሉፍ ታሪኽ እናተጨማለቕና ንኣሉታዊ ተሞክሮና ምስ ስርዓት ኢትዮጵያ ብሓፈሻ ምስ ወያኒ ድማ ብፍላይ ከም እንስሳ ዘቤት መጕስዕ እናመለስና ክንሓያይኾ ምፍታናዩ፤ እወ ኣሉታዊ ተመክሮ ኣሎና ጠንቁ ንፈልጦ መድሃኒቱውን ንፈልጦ እንተዀነ ግን ኣጻብዕና ናብ ወያኒ ጥራይ ከነመልክተን መሪጽና። እቲ ኣዝዩ ዘገርም ድማ እቶም ንወያኒ ዓዲሞም ኣብ መኣዲ ጥፍኣት ዜጋታትና ዘሳተፍዎ ሎሚ ወያኒ ኣይእመን’ዩ ፣ ኢትዮጵያ ካልእ ኣጀንዳ ኣለዎም እናበሉ ልክዕ ፕሮፖጋንዳ ናይ ህ.ግ.ደ.ፍን ተሓባበርቱን ክነዝሑ ከለዉ’ዩ።

ስርዓት ኢትዮጵያ ካብ ብዙሕ ኤርትራዊ ንላዕሊ ንጥፍኣትናን ንዝወርደና ዘሎ ግፍዕን ክጣበቑሉ ኩሉ ዝከኣሎም ሓገዛት ድማ ክገብርሉን ንዕዘብ ኣሎና ፣ክንደይ ኣሽሓት ስደተኛታት ኤርትራውያን ኣብ ኢትዮጵያ ተዓቚቦም ከምዘለዉ ኩላትና ንፈልጦ እዩ። ብዙሕ ጽቡቕ ስራሓት እናካየዱ ኣብ መንጎ ክልቲኡ ኣህዛብ ዘሎ ዘይምትእምማን ምጥርጣርን ኣጥፊእካ ናብቲ ንቡር ሕውነታዊ ዝምድና ንምምላስ ጻዕርታት ምግባር’ዩ፣ ብወገና ድማ ነቲ ኣውንታዊ ሸነኹ እናሞጎስና እናመስገና ነቲ ሕሉፍ ጌጋታት ከይድገም ምጽዓር’ዩ። እቲ ክልቲኡ ኣህዛብ ነባሪዩ ፣ ስርዓታት ሓለፍቲዮም።

እቲ ክንገብሮ ዘሎና እዋናዊ ዋኒን ጸላኢና መን ምዃኑ ኣለሊናዮ ስለ ዘሎና ኣባትርና ናብኡ ነቕንዕ። ኣብ ሕድሕድናውን ዓሚቝ ምጥርጣርን ዘይምትእምማንን ስለዘሎ ብቐዳምነት ንዑኡ ንወግዶ ትብዓት ነጥሪ ።

ካብ ታርኽ ሂሮሽማ ንምሃር ንቕድሚት ንጠምት፣ ምስ ኩሎም ጎረባብትና ብፍቕርን ስኒትን ክነብር ንጽዓር ። ኣብ ሕሉፍ ኣይንበር ግን ከኣ ብሕሉፍ ንምሃር።

ታሪኽ ኣይንረስዕ፡ ሕሉፍ ኣይነዀምስዕ ካብኡ እንታይ ንምሃር ንፍለጥ ንቕድሚት ክንምርሽ።

ህዝብን ሃገርን ነባሪ’ዩ ስርዓታት ግን ክቕበርዩ።

ክብርን መጎስን ንሰማእታትና

ራህዋን ሰላምን ንዉጽዕ ህዝብና

ዕንወት ንጸላእትና

ተስፋይ ክፍለ(ደላይ ፍትሒ)